Czym jest WordPress (a czym nie jest)?

Moduł 1: Jak działa WordPress · Czas czytania: 7 minut

Cel lekcji: Po tej lekcji będą Państwo potrafili wyjaśnić, czym jest WordPress, jaka jest różnica między WordPress.org a WordPress.com oraz kiedy WordPress jest najlepszym wyborem, a kiedy nie.

Kluczowe pojęcia: CMS, open source, GPL, core, motyw, wtyczka, WordPress.org, WordPress.com, hosting własny

CMS: oddzielenie treści od formy

Strona internetowa składa się ze stron w HTML: języku, który odczytuje Państwa przeglądarka. Dawniej każdą stronę tworzono ręcznie i umieszczano plik na serwerze. Aby zmienić jedno zdanie, trzeba było otworzyć plik, odnaleźć to zdanie pośród kodu i ponownie wgrać plik na serwer.

CMS (system zarządzania treścią) oddziela te elementy od siebie. Tekst, zdjęcia i ustawienia znajdują się w bazie danych. Wygląd strony jest przechowywany osobno, w szablonie. Gdy odwiedzający otwiera stronę, CMS łączy w danym momencie treść i formę w jedną stronę HTML. Treść edytuje się w panelu administracyjnym, bez znajomości kodu.

WordPress jest właśnie takim CMS, i to najczęściej używanym na świecie. Powstał w 2003 roku jako oprogramowanie do blogów, ale dziś obsługuje również strony firmowe, sklepy internetowe (dzięki wtyczce WooCommerce), strony stowarzyszeń i intranety.

Open source i licencja GPL

WordPress jest oprogramowaniem open source: kod źródłowy jest jawny i każdy może go używać, analizować, modyfikować i rozpowszechniać. Zostało to określone w licencji GPL (GNU General Public License, wersja 2 lub nowsza). Dla Państwa oznacza to:

• Nie płacą Państwo nic za sam WordPress. Opłacie podlega co najwyżej hosting, domena, płatny motyw lub płatna wtyczka.
• Nikt nie może Państwu odebrać WordPressa. Swoją stronę zawsze można przenieść do innego dostawcy hostingu.
• Nad projektem pracują tysiące wolontariuszy i firm. Problemy z bezpieczeństwem są omawiane publicznie i szybko naprawiane.
• Motywy i wtyczki współpracujące z WordPressem są, zgodnie ze społecznością WordPressa, również objęte licencją GPL. Płatną wtyczkę można więc oficjalnie przekazać dalej. Proszę jednak uważać: „darmowa” kopia płatnej wtyczki z nieznanej strony (tzw. wtyczka nulled) często celowo zawiera furtkę (backdoor). Więcej na ten temat w lekcji 5.3.

Trzy warstwy: core, motyw i wtyczki

Strona na WordPressie składa się z trzech warstw, które można wymieniać niezależnie od siebie:

1. Core: sam WordPress. Panel administracyjny, obsługa bazy danych, użytkownicy, edytor. Ten sam kod na milionach stron. Nigdy nie modyfikuje się go samodzielnie, ponieważ przy każdej aktualizacji zostaje nadpisany.
2. Motyw: określa wygląd strony. Kolory, czcionki, układ strony, menu. Zawsze mają Państwo dokładnie jeden aktywny motyw.
3. Wtyczki: dodają funkcje. Formularz kontaktowy, sklep internetowy, informację o plikach cookie, cache, kopię zapasową. Można mieć ich zero lub kilkadziesiąt.

Ten podział powraca w całym kursie. Jeśli po aktualizacji coś przestaje działać, pierwsze pytanie brzmi: czy problem leży w core, w motywie czy we wtyczce? A jeśli chcą Państwo coś zmienić, pytanie brzmi: czy dotyczy to wyglądu (motyw), funkcji (wtyczka), czy jest to po prostu treść?

WordPress.org i WordPress.com: to nie to samo

Tutaj często pojawia się nieporozumienie. Istnieją dwie rzeczy o niemal identycznej nazwie:

Ten kurs dotyczy WordPressa hostowanego samodzielnie: oprogramowania z WordPress.org, zainstalowanego w ramach pakietu hostingowego. To właśnie otrzymują Państwo, instalując WordPressa u dostawcy hostingu, tak jak w przykładach w tym kursie z użyciem DirectAdmin. Wiele z tej wiedzy dotyczy też WordPress.com oraz zarządzanego hostingu WordPress, jednak tam część konserwacji przejmuje dostawca i nie mają Państwo dostępu do wszystkiego.

Co daje własny hosting i ile to kosztuje

Własny hosting daje swobodę: dowolny motyw, dowolna wtyczka, własne kopie zapasowe, własna poczta e-mail na tej samej domenie. Ta swoboda ma jednak swoją cenę w czasie i uwadze. Odpowiadają Państwo za:

• aktualizacje core, motywu i wtyczek (moduł 7);
• kopie zapasowe i możliwość ich przywrócenia (moduł 8);
• bezpieczeństwo: silne hasła, niewielka liczba wtyczek, odpowiednie uprawnienia (moduł 7);
• szybkość (moduł 6);
• przepisy prawne, takie jak RODO i zasady dotyczące plików cookie (moduł 9).

Dostawca hostingu przejmuje część tych zadań (kopie zapasowe serwera, zaporę sieciową, bezpłatny certyfikat), ale to, co dzieje się wewnątrz Państwa WordPressa, pozostaje Państwa odpowiedzialnością. Przestarzała wtyczka to Państwa luka bezpieczeństwa, nawet na najlepszym serwerze.

Kiedy WordPress nie jest najlepszym wyborem

WordPress jest wszechstronny, ale nie zawsze jest najwygodniejszym wyborem. Kilka szczerych przykładów:

• Jednostronicowa wizytówka, która nigdy się nie zmienia. Prosta statyczna strona HTML lub kreator stron jest szybszy, bezpieczniejszy i nie wymaga konserwacji.
• Zupełnie nie chcą Państwo zajmować się konserwacją. Płatny kreator stron lub hostowana usługa sklepu internetowego zajmie się aktualizacjami za Państwa. Tracą Państwo jednak część swobody i są bardziej związani z danym dostawcą.
• Duży sklep internetowy z tysiącami produktów i integracji. Jest to możliwe z WordPressem i WooCommerce, ale wymaga solidnego hostingu, cache i dewelopera. Specjalistyczna platforma może być wtedy prostszym rozwiązaniem.
• Aplikacja (system rezerwacji z własną logiką, portal) często lepiej sprawdzi się we frameworku niż przy użyciu kilkudziesięciu wtyczek, które razem próbują zrobić coś, do czego nie zostały stworzone.

WordPress dobrze się sprawdza, jeśli regularnie zmieniają Państwo treść, chcą Państwo móc samodzielnie rozbudowywać stronę oraz zachować swobodę przeniesienia jej w inne miejsce. Pod warunkiem, że są Państwo gotowi się nią zajmować.

Jak rozpoznać, że strona działa na WordPressie

Często można sprawdzić, czy strona korzysta z WordPressa, bez logowania się. Proszę otworzyć kod źródłowy strony (kliknięcie prawym przyciskiem myszy, „Wyświetl źródło strony”) i poszukać:

• ścieżek zawierających /wp-content/ lub /wp-includes/ (motywy, wtyczki i skrypty);
• odniesienia do /wp-json/, interfejsu programistycznego (REST API) WordPressa. Znajduje się on także w nagłówkach odpowiedzi:

link: <https://example.com/wp-json/>; rel="https://api.w.org/"

Strona, która dobrze zabezpiecza swojego WordPressa, ujawnia mniej informacji, ale ścieżki takie jak /wp-content/ prawie zawsze są obecne. Nie jest to problemem: to, że strona korzysta z WordPressa, nie jest tajemnicą. Liczy się natomiast to, czy wszystkie elementy są aktualne.

Podsumowanie

• CMS oddziela treść (bazę danych) od formy (motywu) i tworzy strony w momencie, gdy są one wywoływane.
• WordPress jest oprogramowaniem open source na licencji GPL: bezpłatnym, zawsze można go przenieść, a opiekuje się nim duża społeczność.
• Strona składa się z core, motywu i wtyczek. Core nigdy nie modyfikuje się samodzielnie.
• WordPress.org to oprogramowanie, które hostują Państwo sami; WordPress.com to usługa, która hostuje je za Państwa.
• Własny hosting daje swobodę, ale aktualizacje, kopie zapasowe i bezpieczeństwo pozostają Państwa odpowiedzialnością.

Quiz

Zadanie

Zadanie A1.1: Czy ta strona działa na WordPressie? Proszę wpisać adres swojej własnej strony (lub wordpress.org, jeśli nie mają Państwo jeszcze strony) i wskazać, czy strona działa na WordPressie. Proszę podać również jeden dowód znaleziony samodzielnie w kodzie źródłowym lub nagłówkach, na przykład ścieżkę zawierającą /wp-content/ lub nagłówek link wskazujący na /wp-json/. Program sprawdzi, czy odpowiedź jest poprawna.

Zadanie D1.1: Czy WordPress pasuje do Państwa projektu? Proszę opisać w kilku zdaniach swoją stronę (lub stronę, którą chcą Państwo stworzyć): kto nad nią pracuje, jak często zmienia się treść, jakich funkcji Państwo potrzebują? Proszę zaznaczyć obowiązki, które biorą Państwo na siebie (aktualizacje, kopie zapasowe, bezpieczeństwo, RODO) i zanotować, kto się nimi zajmuje pod Państwa nieobecność.

Dalsza lektura

Poniższe artykuły opisują kroki w panelach WebOké; w innych panelach działają one w podobny sposób.

• Instrukcja DirectAdmin 1.9: Pojęcia wyjaśnione: domena, subdomena, wskaźnik, DNS, skrzynka e-Mail i baza danych
• Instrukcja DirectAdmin 13.1: Otwieranie Installatron: co można zainstalować?
• O WordPressie i licencji GPL (wordpress.org, w języku angielskim): https://wordpress.org/about/license/